about us | news | festival | projects | cds | dvds | publications | galleries | contact

publications
books

afrovenezuelan reflections

online articles

zelfbestuur aan de orinoco

op naar een indiaanse staat

interview met nohelí pocaterra

la diŠspora negra en holanda

missionarissen bij de indianen van venezuela

venezuela: "11 a" en de bolivariaanse revolutie

marrons & eurocriollos: het creoliseringsproces van nederland

consolidatie en zelfkritiek van de inheemse beweging in venezuela

tweede interview met nohelí pocaterra

the sound of revolution

 

Marrons & Eurocriollos: Het creoliseringsproces van Nederland

Dit keer een bijdrage over "De zwarte diaspora in Nederland," waarin we een korte schets geven van de migratie van "Afrikanen" naar beide zijden van de "Black Atlantic"(Gilroy), "de zwarte Atlantische oceaan."

Rond de periode van de onafhankelijkheidsverklaring van Suriname nam de migratie uit dat land naar het 'moederland' gigantische proporties aan: Ongeveer 50% van de bewoners van de voormalige kolonie aan de Wilde Kust verkoos het een nieuw bestaan op te bouwen in het land van de kolonisator. Ongeveer 300.000 personen, met zeer verschillende ethnische achtergrond - Javaans, Chinees, joods, Europees, Indiaas, inheems, Afro-Amerikaans en alle mogelijke combinaties tussen deze groepen - gaven er de voorkeur aan hun heil te zoeken binnen de grenzen en de relatieve zekerheid van de westerse welvaartsstaat, in plaats van zich onder te dompelen in het avontuur van de opbouw van een recent gecreŽerde staat (waar genoeg splijtstof aanwezig was om een zeer onzekere toekomst tegenmoet te gaan).

Sinds die periode begonnen de Nederlandse steden langzaam van kleur te veranderen; Amsterdam voorop, en vooral ook andere steden in de Randstad. Er waren natuurlijk wel al langer 'kleurlingen' in Nederland, maar die waren vooralsnog bijna exclusief afkomstig uit voormalig Nederlands-IndiŽ, 'De Oost.' Sinds 1975 begon een nieuwe etappe in het 'creoliseringsproces' van Nederland, en daarmee werd het met andere ex-koloniale machten - in de Europese context - tot op zekere hoogte voorloper in een proces dat zal uitmonden in de schepping van een nieuw menselijk type: 'De Eurocriollo' (naar analogie van 'criollo' betekent dit "iemand die in Europa geboren is, ongeacht afkomst en culturele achtergrond").

Maar nu schetsen we al de contouren van toekomstige ontwikkelingen, terwijl we ons eerst wilden verdiepen in de Afrikaanse nalatenschap in Suriname. Net als de andere wingewesten aan de Guyaanse Kust, was het door Hollanders en Zeeuwen geclaimde deel niet echt een aanlokkelijk perspectief voor buitenlandse investeerders. Slechts door nietsontziende, de meest mensonterende arbeidsomstandigheden te introduceren, kon de kolonie winstgevend gemaakt worden: Slavernij was het resultaat, en uit Afrika geroofde 'arbeidskrachten' het slachtoffer van deze kille economische rekensom.

Maar door het isolement van de kolonie enerzijds, en het isolement van de diverse plantages anderzijds, waren in Suriname de condities zeer geschikt om van de plantages weg te vluchten naar het onbekende binnenland van jungle en savanne. Zo ontstond al vroeg tijdens de consolidatie van de kolonie, de dringende behoefte om de 'marrons' te pacificeren, die van hun kant nieuwe gemeenschappen in het leven riepen. De veerkracht van de kolonie werd tot het uiterste beproefd door de onophoudelijke guerilla-oorlog tussen het gouvernement en haar huurlingen-leger en de marrons. Het kwam zover dat de koloniale overheid een zeker gezichtsverlies wilde accepteren en de vrede wilde tekenen met de 'opstandelingen,' als ze maar gevrijwaard zouden worden van die al te kostbare inspanningen om een vrede gewapenderhand op te leggen. Een verraderlijke clausule in het verdrag stelde wel dat de marrons voortaan als verlengstuk van de koloniale overheid zouden functioneren, in die zin dat ze na de tekening van het verdrag ontsnapte 'slaven' zouden vangen en terug bezorgen bij hun rechtmatige eigenaar. Door deze onafhankelijkheidsoorlog van de marrons - de eerste die in Amerika gewonnen werd! - kon de Afrikaanse erfenis zich in Suriname veel beter handhaven dan in andere landen van het Amerikaanse continent. De Marrons - in de koloniale tijd " bosnegers" of "bush negroes"genoemd - hebben veel Afrikaanse cultuurelementen weten te behouden, en er was een volstrekt nieuwe culturele constellatie ontstaan op basis van die elementen. Toen de antropologie zich in de eerste helft van de vorige eeuw als academische wetenschap consolideerde, duurde het dan ook niet lang tot deze unieke 'Afrikaanse' cultuur - binnen de context van de Nieuwe Wereld - voor die wetenschap ontdekt werd ( Herskovitsj bijvoorbeeld publiceerde enkele klassiekers op het gebied van wat we nu de 'Surinamistiek' kunnen noemen). Van verschillende marron-gemeenschappen is hun kosmologie en kunst direct te herleiden tot Afrikaanse bronnen. Hun muziekcultuur kenmerkt zich door een ritueel gebruik van trommels en ook hier is de Afrikaanse erfenis dominant. De houtsnij-kunst van de marrons - schatplichtig aan Afrikaanse tradities - is van een binnen Amerika welhaast ongeŽvenaard niveau. Doordat de Hollanders gedurende een cruciale periode over forten en factorijen aan de West-Afrikaanse kust beschikten en daar de slavenhandel monopoliseerden, is vooral de invloed van de Goudkust-regio - waar het tegenwoordige Ghana ligt - zeer sterk.

Na de emancipatie (1863) - Keti Koti - bleef de scheiding tussen de marrons en de 'creolen' (zwarte stadsbewoners) die tijdens de koloniale tijd was gegroeid, onverminderd gehandhaafd. Het tussen hen gegroeide wantrouwen heeft diepe sporen nagelaten, die zich zelfs in de periode na de onafhankelijkheid danig lieten voelen. Na de onafhankelijkheid van Suriname werd het land wreed wakker geschud uit haar dromen van een nieuw paradijs. De sluimer kwam ten einde door de staatsgreep van Bouterse en consorten, die een volksrevolutie wilden lanceren, een definitief breken van de ketenen van afhankelijkheid. Een 'binnenlandse' oorlog brak uit, waarvan de marrons en de resterende inheemse groepen waarschijnlijk de grootste slachtoffers zijn geworden. De wonden liggen nog te vers in het geheugen om nu al de balans op te maken. Op korte termijn echter, was een tweede migratie-golf richting Nederland het gevolg.

Mede als gevolg van het Surinaamse exempel, hadden de overige Nederlandse gewesten in 'de West' geen behoefte aan een voortijdige onafhankelijkheid. In de Nederlandse Antillen is ook altijd sprake geweest van een sterke 'Afrikaanse aanwezigheid,' maar hier was niet de open ruimte om heen te vluchten, weg van het repressieve koloniale apparaat. Als de overtocht naar het vasteland gemaakt werd, kon men wel de 'vrijheid' verkrijgen door het gezag van de Spaanse kolonisatoren en hun geloof te aanvaarden. In de regel waren de Afro-Antillianen dus veel geassimileerder - meer gevormd naar het Nederlandse model - dan de Surinamers. Over het algemeen hadden de Antillianen ook een hogere levensstandaard bereikt, mede door de strategische positie van de eilanden - en ook de Venezolaanse olie - en het betere onderwijs. Maar de afgelopen jaren is de migratie van - vaak jonge, zwarte en laaggeschoolde - Antillianen naar Nederland sterk toegenomen, o.a. door de economische crisis op de Antillen (En eenmaal in Nederland bemerken juist deze jongeren dat ze tot een gestigmatiseerde groep behoren, omdat ook in het moederland de situatie drastisch aan het veranderen is). Een ander facet van 'de zwarte diaspora' in Nederland, is de toenemende aanwezigheid van vluchtelingen en asielzoekers uit Afrika zelf. Omdat Nederland een zekere reputatie heeft - of toch zeker wel tot voor kort had - als gastvrij en tolerant land, en "de bomen tot in de hemel groeiden," was Nederland wereldwijd gezien, relatief een van de belangrijkste bestemmingslanden voor "migrerende aspirant-medeburgers." Door al deze verschillende immigratie-stromen, is Nederland duidelijk - maar niet tot ieders genoegen - aan het 'verkleuren.' Ieder jaar worden er weer een paar druppeltjes koffie extra aan de melk toegevoegd. Door alle dramatische gebeurtenissen in binnen (6 mei 2002) - en buitenland (11/9) lijkt de pendule-beweging van de tolerantie misschien een andere richting uit te gaan, of zelfs definitief in haar tegendeel om te slaan. Maar hopelijk blijft een meerderheid binnen de Nederlandse samenleving de ontwikkeling naar een werkelijk open en multiculturele samenleving steunen. Hopelijk blijven zij dit 'creoliseringsproces' zien als een verrijking en verdieping van een steeds diverser en rijkgeschakeerder collectieve erfenis, als een proces ook dat aan alle etnische groepen de mogelijkheid biedt om tot een meer inclusieve definitie van menselijkheid te komen.

Als voorlopige bekroning van dit 'creoliseringsproces' - dat in het leven van alledag steeds merkbaarder wordt en mede een nieuw Nederlanderschap vormgeeft met haar eigen ingeburgerde gewoontes - mocht de beslissing van de Nederlandse regering gelden om een monument te plaatsen ter nagedachtenis aan allen die onder de slavernij geleden hebben (of onder de consequenties daarvan nog lijden). Het Nationaal Monument Slavernijverleden is inmiddels geplaatst als symbool van verzoening. Gerechtigdheid geschiedde!

Dit artikel werd oorspronkelijk als "LA DIŃSPORA NEGRA EN HOLANDA" in het Venezolaanse tijdschrift AFROAMERICA geplaatst: Een blik vanuit Latijns-Amerika op onze veelkleuriger wordende moerasdelta.

wintigroep Awidja
Door de migratie van Surinamers is ook de religieuze- en muziek-cultuur van Nederland enorm verrijkt. We zien hier de wintigroep Awidja in actie.
 

Fundación Interchange
Th. Werenbertszstraat 11
6574 AM Ubbergen
The Netherlands
Tel.: 0031 - 24 36 03 550
mailto:bartolome@fundint.nl

© 2014 Fundación Interchange