about us | news | festival | projects | cds | dvds | publications | galleries | contact

publications
books

afrovenezuelan reflections

online articles

zelfbestuur aan de orinoco

op naar een indiaanse staat

interview met nohelí pocaterra

la diáspora negra en holanda

missionarissen bij de indianen van venezuela

venezuela: "11 a" en de bolivariaanse revolutie

marrons & eurocriollos: het creoliseringsproces van nederland

consolidatie en zelfkritiek van de inheemse beweging in venezuela

tweede interview met nohelí pocaterra

the sound of revolution

 

Institutionalisering en zelfkritiek van de inheemse beweging in Venezuela


Dit artikel bevat een korte schets van de politieke situatie betreffende de inheemse bevolking in Venezuela, nadat we in twee eerdere artikels in Indigo een uitgebreidere bespreking hadden gegeven ( "Zelfbestuur aan de Orinoco. De inheemse beweging van Venezuela," juni 2001 en "Venezuela en de inheemse beweging," maart/april 2002). Deze update wil ik proberen om de lezer enig inzicht te verschaffen in de veranderingen die in Venezuela hebben plaatsgevonden, sinds daar in 1999 een politieke aardverschuiving plaatsgevond: Er zijn nu inheemse bestuurders alle nivo's van de politiek actief. Misschien is het goed nog even een paar zaken te memoreren (citaat uit de eerdere artikels): "De gebeurtenissen volgen elkaar in ijltempo op: Chávez, de wettig gekozen president van Venezuela, wordt op donderdag 11 april 2001 afgezet en in het gevang gezet. Grote verrassing volgt als Chávez - na nog een lange dag en na twee interim-presidenten -weer bij het presidentiële paleis terugkeert, neerdalend als een messias tussen de samengestroomde massa! Wat een morele overwinning voor Chávez! Deze welhaast ongelooflijke opeenvolging van aktes in het politieke drama van Venezuela kent inmiddels haar eigen dynamiek. De grote vraag schijnt nu te zijn, wie of wat geofferd zal moeten worden om de sociale vrede te handhaven in dit land dat extreem gepolariseerd geraakt lijkt. Is er nog ruimte voor democratische besluitvorming en voor verzoening? We houden ons hart vast... De verdeeldheid binnen de inheemse beweging - de kloof tussen de politieke elite in de steden en de achterban in het binnenland, en de concurrentiestrijd tussen allerlei facties - lijkt inmiddels ook alleen maar groter te zijn geworden. Duidelijk is wel dat de inheemse beweging haar onschuld voorbij is."
De situatie in Venezuela is sinds het referendum in de zomer van vorig jaar - over de vraag of Chávez zijn ambtsperiode mocht afmaken - ingrijpend verbeterd. De Bolivariaanse Revolutie van Chávez lijkt nu onaantastbaar haar bedding te volgen. En het land geniet van een bijna ongekende luxe - rust in het alledaagse leven (mede dankzij de hoge olie-prijzen, dat wel).

Interview Guillermo Guevara

Guillermo Guevara

De voorzitter van het Inheemse Parlement van Latijns-Amerika, Guillermo Guevara, zit nu al vijf jaar in het Nationale Parlement. Ik vraag hem wat hij in die periode als parlementslid heeft kunnen realiseren om het lot van de inheemse bevolking te verbeteren.

Wij zijn al lang betrokken bij de strijd voor onze rechten als inheemse bevolking, al langer dan 20 jaar! De nieuwe grondwet heiligt onze rechten, maar we waren niet voorbereid om deze rechten uit te oefenen. Daardoor hadden we meer vooruitgang kunnen boeken als we beter voorbereid waren geweest. Zo is er de Ley Organico de Pueblos y Comunidades Indigenas (LOPCI) die nog steeds in behandeling is in de boezem van het parlement, en die allang operatief had moeten zijn. Zo ook de Ley de Demarcación waardoor de inheemse gemeenschappen hun bezitstitels, hun rechten op grond hadden kunnen doen gelden. Dat is ook onze schuld omdat wij samen met de Venezolaanse staat dit karwei hadden moeten klaren. Nu is de commissie daar nog mee bezig. Die nationale commissie voor de afbakening van inheemse gebieden heeft 8 inheemse leden en 8 gewone leden, en die zouden onder gelijke condities moeten samenwerken. Maar de klus schiet niet op en daardoor zijn er veel inheemse broeders die bij ons met klachten komen. Het is niet zozeer de schuld van de staat, noch van de inheemse leiders, maar te wijten aan de algehele toestand van het land: Door de stakingen en de sabotage door de oppositie die de vooruitgang van het proces hebben tegengewerkt. Maar we hebben in de afgelopen periode een paar hele belangrijke resultaten geboekt. Allereerst is daar het 'Verdrag 169' dat getekend werd in 2001, dan het verdrag betreffende fondsen voor inheemse ontwikkeling, dat met de Europese Gemeenschap en in het bijzonder met Spanje werd afgesloten, verder het decreet betreffende de identiteitspapieren voor de inheemse bevolking. Door een eigen cédula - een uiterst belangrijk identiteitsbewijs - met naam en datum, worden de inheemsen volwaardig staatsburger. Dan is er de Ley de Demarcación, een voorstel van ons dat de president heeft opgepikt. Hij heeft een hardwerkende commissie ingesteld om de traditionele leefgebieden en territoria van de inheemse bevolking af te bakenen. In december - als ik vijf jaar in het parlement zit - hoop ik opnieuw gekozen te worden om mijn werk voort te zetten.

Hoeveel inheemse groepen worden er nu als zodanig erkend?

Volgens de laatste census zijn er 34 inheemse groepen, maar er zijn er die nu pas voor het voetlicht treden! Zoals bijvoorbeeld de Piritú, de Cumanagota, de Chaíma, en de Timoto-Cuíca in Merida. Ze komen niet in de statistieken voor, maar zijn nu als vrucht van de nieuwe grondwet weer opgebloeid. Ze zijn hun tradities en taal aan het herontdekken omdat de grondwet dat mogelijk maakt.

En dat is dus een rechtstreeks gevolg van de Bolivariaanse Revolutie?

Exact, en daar zijn wij heel verheugd mee! Doordat die zogenaamd verdwenen culturen weer voor het voetlicht treden kunnen wij ook weer met meer kracht onze rechten opeisen! Binnenkort organiseert het Conive (Organisatie van Inheemse Volken van Venezuela) het Congres van de Inheemse Volken; daar zullen we het veel over dit thema hebben en de situatie analyseren waarin wij nu verkeren. Wij moeten onze inheemse broeders uitleggen waarom we nog in een achterstandssituatie verkeren, hetgeen dus enerzijds komt door de huidige dynamiek in het land, maar ook doordat wij zelf niet voorbereid waren op de taken die ons te wachten stonden. Wij waren altijd zo in de strijd om onze rechten verwikkeld dat we niet nadachten over wat we met die rechten zouden doen zodra we ze verkregen hadden. Wij - de leiders van die strijd - waren gewoon niet daarop voorbereid. Het duurt ook nog even dat een nieuwe generatie leiders opstaat. Leiders moeten een heldere visie hebben op wat de westerse cultuur is, en wat de eigen inheemse cultuur. De dynamiek tussen die culturen verandert ook steeds en dat verandert weer de houding die je aan moet nemen. Er is ook een gebrek aan eenheid binnen onze rangen, omdat sommigen zelfs tegen onze belangen ingaan, een minderheid die 'anti-inheems' is en veel schade aan onze beweging toebrengt. Het is maar een kleine minderheid, maar door hun alliantie met de oppositie die de media beheerst en een groot deel van de economie, kunnen ze ons werk binnen het revolutionaire proces ernstig schaden.
Van mijn eigen volk - de Hiwi - zijn er ook velen lid van de AD of de COPEI, en bij andere volken hetzelfde. Een bekend geval is Jaime Turón ('el mayor desastre en el Alto Orinoco, un Yekuana adeco' ) de grootste ramp in het Orinoco-gebied, burgemeester van een grote gemeente en lid van het voorheen dominante AD. Hij had allang in de gevangenis moeten zitten maar zijn advocaten en contacten krijgen hem steeds weer op vrije voeten. Er is een arrestatiebevel tegen hem en zijn ambt kan hij praktisch niet uitoefenen. Moet zo iemand nu het voorbeeld voor onze mensen en leiders zijn? `Qué ha pasado con nuestros líderes?´ Er zijn wel meer voorbeelden van falend leiderschap. Zo werd een Baniva burgemeester in San Carlos de Rio Negro, maar die vermoordde iemand in kennelijke toestand en dus zijn we weer een burgemeester kwijt!
En dan is er het geval van een Piaroa in San Juan de Manapiare waarvan wij nooit gedacht hadden dat hij in een grote veeboer zou veranderen. Hij verwaarloosde zijn taken als burgemeester totaal. Wat is er toch aan de hand?! [Noot: er zijn slechts 6 deelgemeentes in de deelstaat Amazonas! Statistisch betekent dat dus een ramp]. Deze feiten dwingen ons om eens heel goed na te denken over wat er gebeurd is en welke maatregelen we kunnen treffen om leiders voor te bereiden op hun taken.

De mensen die u noemde zijn ook allen in hoge mate geaccultureerd?! Turón is biijvoorbeeld geëvangeliseerd door Noord-Amerikaanse missionarissen en heeft in de VS op school gezeten.

Dat geldt niet voor allen, en Turón is evenmin representatief voor een 'evangelico'. Ik ken er velen, meestal zijn ze oprecht, serieus en eerlijk. Prioriteit is dat wij doorgaan met het zoeken naar eenheid en dat we ons bewust zijn van het werk dat we moeten doen in de verschillende ruimtes die ons ter beschikking staan. We hebben de ruimte veroverd om wetten te maken en dan moeten we die ruimte ook benutten! Op uitvoerend nivo idem dito. In dienst van ons volk handelen; de scholing en gezondheid verbeteren etc. Het is een beetje alsof je een geweer aan een aap geeft. Die weet niet hoe het werkt en waar hij ook op richt, het blijft levensgevaarlijk voor anderen en ook voor hemzelf. Wij zitten ook in zo'n situatie.
Het is natuurlijk ook zo dat de wijdere samenleving altijd vooroordelen tegen ons gekoesterd heeft, en het erge is dat wij nu het slechtste voorbeeld geven: "Somos peores que los mismos criollos!" - wij zijn nog erger dan de gemiddelde Venezolaan!. Maar we blijven doorwerken met de beste bedoelingen, we proberen paden te banen zodat we de ander die ons toch zo vaak geslagen heeft kunnen ontmoeten: We moeten nieuwe ruimtes creëren om samen te werken, consensus te scheppen en de dialoog te cultiveren.

De regering werkt via de Missie Guaicaipuro om de inheemse bevolking te bereiken. Wat differentieert deze missie van de andere missies?

In 2003 heeft Chávez per decreet Missie Guaicaipuro afgekondigd, en ikzelf - met o.a. Nohelí Pocaterra en anderen - maak deel uit van de presidentiële commissie Guaicaipuro (gevormd in 2004). Daarnaast is er een uitvoerende raad. Missie Guaicaipuro is geschapen om alle zaken te coördineren die met inheemse zaken te maken hebben. Wij geven bijvoorbeeld adviezen aan het Ministerie van Gezondheid waar en hoe hulp te bieden aan onze mensen; zo ook met Onderwijs, etc. Missie Guaicaipuro is heel anders van karakter dan de andere missies die allemaal een duidelijk bepaald doel hebben. Missie Robinson is wat dat betreft het klassieke voorbeeld; een geweldige campagne om het volk te alfabetiseren. Zo heb je ook Misión Barrio Adentro - 'Missie de wijken in': Voor het eerst worden gezondheidsprojecten en artsen naar de achterstandswijken gebracht! In Amazonas komen nu ook artsen, maar die moeten 'georiënteerd' worden waar hun hulp het beste ingezet kan worden.
Missie Guaicaipuro is dus een soort overkoepelende missie die alle inheemse zaken betreft. Het beleid wordt langs drie fundamentele assen uitgezet; de sociaal-economische as, de as van de volksgezondheid, en die van het onderwijs. De eerste betreft vooral het verbeteren van de economische condities, bijv. door kredieten ter beschikking te stellen en landbouw te verbeteren. Om een voorbeeld te geven: De Kariña produceren nu meer dan 30.000 kippen per maand.

Werden die nieuwe coöperaties in het kader van Missie Guaicaipuro opgezet?

Nee, deze bestaat al drie jaar. Maar zij hebben nu het probleem hoe die kippen te verkopen en daar verschijnt Missie Guaicaipuro in het plaatje. Deze zocht de handelspartners die het product commercialiseren. Zo zijn er ook meer dan 450 hectare met yucca door een coöperatie gezaaid [basisproduct van het traditionele `indiaanse brood´, casava], een typisch product van onze cultuur. Misschien gaan we ons binnenkort ook op aubergines en tomaten toeleggen om die op de markt te brengen, goedkoper dan de concurrentie, zodat we door die nieuwe inkomsten de kwaliteit van ons leven kunnen verbeteren. Ze zorgen wel voor extra inkomsten en diversificeren onze economie. Wij moeten nog veel leren en we moeten ook weer herwinnen wat we verloren hebben, wat we vergeten zijn - 'tenemos que volver a regresar a las cosas que hemos perdido'. Ooit waren wij grote producenten van tomaten en aardappels, maar tijdens de koloniale tijd verloren wij ons zaaigoed. In Mexico en Peru was de aardappelteelt vergevorderd en ze hadden speciale methoden om de aardappel lang te conserveren. Dit soort technieken moeten we weer leren te beheersen, maar de multinationals beheersen deze handel.

Om nog even het voorgaande samen te vatten: Missie Guaicaipuro herverdeelt een deel van olie-inkomsten ten gunste van coöperatieven op lokaal - of etnisch - nivo?

Ja, en in die gebieden waar olie-maatschappijen actief zijn, zijn er contracten met de inheemse groepen gesloten. In El Tigre en de Mesa de Guanipe, dat gebied van de Kariña is, heeft de PDVSA (de Nationale Staats Olie-Maatschappij) nu voor het eerst drinkwater-installaties aangelegd. De Kariña beklaagden zich dat hun gebied vervuild en geëxploiteerd werd en dat ze in ruil voor hun olie niet eens water kregen. De olie-maatschappijen zien het nu meer als hun verantwoordelijkheid dat de inheemse gemeenschappen niet verwaarloosd worden. Er wordt een wegen- en electriciteitsnet aangelegd, zodat de producten getransporteerd kunnen worden. Wij als inheemse groepen moeten zelf voor onze rechten opkomen, want zij zullen nooit uit eigen initiatief hulp aanbieden!

Voor de oorspronkelijke bewoners van dit land was olie 'mené' - duivelsstront. Maar voor de blanken was - en is het - `zwart goud,´ en in naam van ontwikkeling en vooruitgang bezetten zij inheemse gebieden. Is er nu sprake van een gedeelde interesse in olie van de kant van de inheemse gemeenschap en de wijdere wereld?

Dat is de kwestie! Wij moeten weten waarin en waarom zij precies in iets geïnteresseerd zijn. Er is een wet in de maak om onze gebieden af te bakenen, maar daar kan de staat of olie-maatschappijen allang aanwezig zijn. Wij moeten dus met hen onderhandelen en ook met andere sectoren zoals grootgrondbezitters en boeren. Door te onderhandelen kunnen we problemen oplossen, niet door zomaar iedereen van onze grond weg te jagen. We moeten alle gevallen afzonderlijk bestuderen en de dialoog aangaan. Als er mensen onteigend worden, dan moet de staat hen elders land geven. Zij hebben daar misschien hun hele leven gewoond, wie weet, goede mensen die begrijpen waarom het gaat, en dan moet je misschien jaren onderhandelen. `Yo tengo que tener razón!´ - Ik moet het gelijk aan mijn kant hebben en met overleg te werk gaan!
We zullen dus een deel van ons voorouderlijke gebied kunnen opeisen waar we onze cultuur en ons wereldbeeld kunnen beleven. De grondwet stelde dat dit proces van titels op grond verwerven 2 jaar in beslag moest nemen, maar we zijn inmiddels al 4 jaar verder. Het is een gecompliceerd proces dat veel vertraging ondervindt.

Maar is er wel een intensieve discussie met de olie-maatschappijen om grond terug te verwerven die zij zich toegeëigend hadden?

Ja, vroeger al, maar toen verloren we ongelukkigerwijs de rechtszaken. Nu willen we beter voorbereid opnieuw onze zaak voor het gerecht brengen. Niet gewapenderhand, waarbij inheemsen met de grondwet in de hand proberen om de bezetters van hun land te verjagen. Dat is voor niemand goed. De grondwet erkent onze rechten: Nu is het aan ons om deze rechten te activeren en schadeloosstellingen te eisen. Vaak weten zelfs ministers niets van deze rechten en daarom moeten juist wij de daartoe geëigende mechanismen in werking stellen: "Mira aquí esta eso y corresponde tanto!" Dan boeken we zeker resultaat!

U bent ook de voorzitter van de Nationale Raad van Inheemse Volken - het CONIVE - en neemt als zodanig ook deel aan internationale netwerken, zoals dat van de OAS en de VN. Welke mogelijkheden biedt dat werken op de verschillende organisatie-nivo's voor de strijd op lokaal nivo, hoe is de wisselwerking tussen de nivo's?

Ondanks dat er grote inspanningen gedaan zijn, lijken er niet zo veel resultaten geboekt. Onze stem wordt tenminste wel gehoord in de VN, in het Permanente Forum voor Inheemse Volken. Via het CONIVE en het PILA neem ik deel aan dat forum; uit deze organisaties komen weer de afgevaardigden voor het Permanente Forum. Binnen deze organisaties wordt het debat voorbereid en kan iedereen het recht van spreken namens zijn volk opeisen. Het PILA is bovenal een politiek werktuig dat onze deelname aan het politieke debat en de erkenning van onze rechten beoogt. Alleen via de politiek kunnen we het recht verkrijgen om onze eigen bestemming te bepalen. Het gaat niet om politieke spelletjes - politiquería - maar om de mogelijkheid beslissingen te nemen, eenduidig en met zekerheid, niet alleen voor een volk maar ook voor een persoon, want het persoonlijke is ook politiek. We willen niet langer van de gunsten van anderen afhankelijk zijn, maar zelf beslissen over zaken die ons betreffen. Het forum blijft maar gefocust op vier gebieden: Mensenrechten, milieu, onderwijs en gezondheid. Het recht op politieke participatie is daar buiten gelaten en het wordt tijd dat dat verandert. Het permanente forum zou flexibeler moeten worden. Venezuela is het unieke voorbeeld waar de inheemse volken rechtstreeks aan de politiek deelnemen, dit dankzij artikel 125 van de nieuwe grondwet. Daarom zitten wij hier en maken onze eigen wetten ten gunste van onze mensen en in overeenstemming met inheemse denk- en zienswijzen. Tot voor kort werden wetten gemaakt die tegen ons waren en nu kunnen we wetten maken ten gunste van ons!

Ontwikkeling met een eigen identiteit

In die zin heeft de Bolivariaanse Revolutie jullie doelen verwezenlijkt?!

Een aantal wel, maar op een aantal gebieden lopen we nog erg achter. Wij hebben nog niet de rollen ingenomen die ons toebedeeld zijn. We zijn ook nog maar met heel weinigen. Deze achterstand komt omdat wij onze rol niet met genoeg intensiteit op ons genomen hebben, met meer rechtschapenheid en doorzettingskracht. Van de kant van de staat is er genoeg politieke wil en Chávez steunt ons.
Op het gebied van de wetgeving zijn wij nu véél duidelijker aanwezig dan voorheen, maar op andere terreinen zijn we nog niet zo zichtbaar: Op het gebied van onze geschiedenis is nog vrijwel niets gebeurd. Betreffende onderwijs hebben we nog niet duidelijk onze eigen lijn bepaald. Op het gebied van de economie zouden we ook een ontwikkeling met eigen identiteit moeten doormaken. Een proces van vooruitgang met ons eigen stempel. Daar moeten wij zelf voor zorgen, maar daar is meer tijd voor nodig.

De revolutie zelf is niets anders dan een proces?

Ja, het is een proces en we hopen dat we over 25 jaar de vruchten van dit proces en al het gedane werk kunnen zien. De tijd vliegt sowieso voorbij en de maatschappelijke ontwikkelingen zijn nauwelijks bij te houden. Ik herinner me dat we binnen ORPIA [de inheemse organisatie van de deelstaat Amazonas waar Guillermo Guevara zijn loopbaan bij begon] zeiden dat we over 25 jaar - 2005 - eindelijk deel zouden kunnen gaan nemen aan het politieke proces! Maar het ging sneller: in 1999 gaf de nieuwe grondwet met artikel 125 ons het recht op politieke participatie en in 1998 richtte ORPIA al haar politieke arm PUAMA op, die in Amazonas aan de verkiezingen meedeed [PUAMA : Pueblos Unidos Multiétnicos de Amazonas (tevens boom met potentieverhogende kwaliteiten!)]

Liborio Guarulla was de eerste inheemse gouverneur in Venezuela, van de deelstaat Amazonas. Maar zijn positie lijkt steeds meer omstreden te zijn binnen en buiten de inheemse gemeenschap?

Liborio werd gouverneur door de alliantie tussen de PPT (Patría para Todos, sympathiserend met de Chavistas), de MVR (de alliantie-partij van Chávez) en de PUAMA, maar het was dankzij de kiezers van PUAMA dat hij gekozen werd en daarom eiste die deelname aan het regeringsproces op. Geen enkele afgevaardigde van PUAMA maakt echter deel uit van de regering van Liborio, dus hij heeft ons vergeten, zijn eigen mensen, de inheemse bevolking. Daarmee heeft hij de inheemse beweging verdeeld en zichzelf een gigantisch probleem op de hals gehaald. Wij steunen hem niet meer bij de volgende verkiezingen. PUAMA heeft al een andere kandidaat - Egildo Palau - én ORPIA steunt hem 100%.

Behoort hij ook tot een inheemse groep?

Ik hou er niet zo van om over de etnische zuiverheid van mensen te spreken- 'la pureza de la gente.' Het gaat mij om de persoonlijke kwaliteiten van mensen. Door de liefde ontstaan allerlei verbintenissen tussen mensen en het natuurlijke resultaat daarvan zijn kinderen. Deze vermenging moet men respecteren. Egildo is de vrucht van zo´n verbintenis. Zijn grootmoeder was Baré en beheerste nauwelijks het Spaans. Zij was veel met mijn moeder samen, ze kookten voor ons en zo leerden we elkaar van jongsafaan heel goed kennen. Egildo is dankzij zijn persoonlijke kwaliteiten een heel geschikte kandidaat. Hij is opgeleid als geograaf, en hij heeft belangrijke projecten t.b.v. de inheemse groepen gedaan. Hij heeft met de Piaroa een coöperatie opgezet om hun producten te commercialiseren: Guarime (N.B. deze naam is afgeleid van belangrijk initiatieritueel!). Zo ook bedrijven om de cacao en de maïs te commercialiseren. Nu verkopen de Piaroa al meer dan 30 ton cacao. Terwijl hij met dit ontwikkelingswerk bezig was, heeft hij zich nooit van ons afgescheiden. Hij stond ons altijd in onze strijd bij, ook als secretaris van de regering van Liborio. Dat is het idee achter een politieke alliantie; dat je deelneemt aan het politieke beslissingsproces. Maar Liborio liet dat niet toe. Er was een conflict hierover en Egildo werkt niet meer met Liborio en is nu dus onze kandidaat. Hij was onze kandidaat om mét Liborio te regeren en nú om hem op te volgen! Op 7 april 2005 zijn (inmiddels waren) de eerste voorverkiezingen tussen César López (de kandidaat van de MVR) én Egildo. Wie er ook wint - César of Egildo - we zullen hem steunen tegen Liborio!

En als we kijken naar uw eigen volk en directe achterban - de Hiwi - in hoeverre hebben zij van de veranderingen van de laatste jaren geprofiteerd?

De Hiwi zitten ook in een aanpassingsproces; ze waren onderling erg verdeeld langs diverse politieke scheidslijnen, van AD'ers tot marxistisch. Zo'n 4 jaar geleden werd de Hiwi-organisatie OPIHCA opgericht (Pueblos Indigenas Hiwi Kalivernay - Noot: Laatste term refereert aan de oorsprongsmythe van de Hiwi, hun magische boom uit het paradijs). Ze willen meer grip op de nieuwe politieke context krijgen en niet alleen hun eigen belang promoten, maar ook dat van andere groepen en toegang zoeken tot het nationale parlement. Tot op zekere hoogte zijn we al binnen de regering waar we een goede rol kunnen spelen voor ons volk.

Organiseren jullie daar ook coöperaties?

We zijn bezig met coöperaties voor visserij en yucca, van traditioneel aardewerk, en van cassave. In Maniapare en Mirabal richtten we ons op veeteelt. Voor een deel komt deze ontwikkeling ook door onze broeders uit Colombia die het vak daar geleerd hadden van veeboeren [Noot: veel Hiwi zijn door de situatie in Colombia en het verschil in levensstandaard oostwaarts over de Orinoco heen gemigreerd]. Deze pastorale cultuur van de veeboeren kan onze cultuur deels vervormen, maar we hebben onze manier van Hiwi-zijn nog niet verloren.

Is het concept van coöperatieven in overeenstemming met traditionele organisatievormen van de Hiwi of is het iets compleet nieuws?

Wij werken veel met coöperatieven: Als wij bijvoorbeeld landbouwgrond willen klaren kan de hele gemeenschap helpen, maar de grond blijft wel maar van één eigenaar. Ik denk dat we op korte termijn heel positieve resultaten kunnen behalen met de coöperaties. Men moet de culturele elementen hierbij steeds in het oog houden: het gaat niet alleen om materiële processen, maar ook om spirituele waarden. We zouden nog veel sneller vooruitgang kunnen maken, want de waarde van samenwerken is in onze cultuur verankerd, bijvoorbeeld ook bij het bouwen van huizen. Een klassiek voorbeeld betreft de geboorte van tweelingen. Traditioneel wordt er dan één aan z'n lot overgelaten, want een tweeling wordt als slecht gezien, een vloek, iets dat alleen bij honden voorkomt. Toen we voor dit probleem een oplossing zochten zei de minister dat we in plaats van één, twéé blikken melkpoeder aan de betreffende moeders zouden geven. Maar zo werkt het niet: Het is een religieus idee, en dus moet je ze vertellen dat God de almachtige ze met twee kinderen beloond heeft opdat ons volk sneller groeit en dat het geen vloek is waardoor je in de hel belandt. Dit is een eenvoudig voorbeeld, maar zo gaat het ook met de coöperatieven en andere economische aangelegenheden. We hebben ook leiders nodig die de mensen deze zaken kunnen uitleggen. Donde estan los líderes? We hebben leiders nodig die werkgroepen kunnen organiseren en projecten voorbereiden. 'Estamos muy mal;' Wij kunnen geen projecten opstellen. Dat is voor ons nu het belangrijkste probleem.

En als Chávez de revolutie definieert als een weg naar het socialisme, harmonieert dat dan met het inheemse wereldbeeld?

Het land kan het socialistische model volgen, maar wij hebben onze eigen cultuur en hoeven daarom nog niet socialistisch te worden. Het is voor ons een probleem om een wezensvreemd model te adopteren. We zullen een dialoog moeten openen en onderhandelen, want het ene model mag het andere niet verdrukkken. De culturen moeten elkaar onderling respecteren, de meerderheidscultuur van Venezolanen moet onze in de grondwet vastgelegde rechten respecteren en onze territoria zullen weldra ook afgebakend worden. Dat is een enorme vooruitgang en ik zie het proces in Venezuela meer in termen van het ons vrijmaken van vreemde overheersing. Dat is geen socialisme of communisme maar onafhankelijkheid. Het communisme is een achterhaald model. Allerlei landen zoeken nu naar hun eigen bestemming en ontwikkelen in overeenstemming met hun tradities en identiteit. Neem bijvoorbeeld China dat nu openstaat voor invloeden uit de hele wereld. Dat is toch geen communisme meer?! Voor Venezuela geldt iets soortgelijks en voor de inheemse volken ook: we hebben ons eigen model voor economische ontwikkeling.

Slotspeech Guillermo Guevara: Ik wil van deze gelegenheid gebruik maken om een oproep te doen aan het publiek wereldwijd; aan allen die nadenken en met andere volken meevoelen, met het Venezolaanse volk en met de inheemse volken in het bijzonder! Wij hopen dat jullie begrijpen dat we bezig zijn onze eigen problemen op te lossen en wij hopen dat jullie - mensen van goede wil - ons helpen om onze huidige problemen te boven te komen. Wij kunnen het niet alleen aan! 'Solo no lo vamos a llevar a cabo!' Help ons met jullie goede raad!? Er zijn landen die twee grote wereldoorlogen hebben meegemaakt en die zich nu verenigen in de Europese Unie. Ze proberen hun onderlinge verschillen en problemen op te lossen en dat lijkt ons een heel belangrijk voorbeeld. Waarom kan dat niet in Amerika, en speciaal hier in Venezuela met onze kleine inheemse groepen die toch tot een eenheid samengesmeed zouden moeten worden, meer in overeenstemming met moderne levensomstandigheden. We weten nu dat het menselijk wezen tot deze planeet aarde behoort en van nergens anders zijn heil hoeft te verwachten: Wij zijn allemaal van hier en moeten elkaar helpen!


Interview Freddy Fernandez

Freddy Fernandez

Wat heeft u voor nieuws over de Bolivariaanse Revolutie en de positie van de inheemse bevolking?

Momenteel ben ik werkzaam als uitvoerend secretaris van het Inheemse Parlement van Amerika. Zelf ben ik een Kariña uit de staat Anzoatégui. Dankzij onze president kunnen wij nu aan het politieke proces deelnemen. Dagelijks wordt er vooruitgang geboekt en we hebben nu inheemse vertegenwoordigers op alle politieke nivo's en in alle deelstaten. Venezuela is zo tot een waardig voorbeeld geworden voor de rest van de wereld. Wij willen daadwerkelijke participatie, hetgeen ons al 512 jaar ontzegd wordt! Wij strijden voor ons eigen leiderschap en onze jeugd. Nu studeren er ongeveer 570 inheemse studenten aan de universiteiten, die zich voorbereiden om een voorbeeldfunctie voor heel Latijns-Amerika te vervullen. We hebben nu 'ontwikkelingskernen' in alle gemeenschappen: In mijn gemeenschap Mapiracure is iets van 3 miljard Bs. aan kredieten binnengekomen, daarvan hebben we tractoren gekocht en kippenfarms opgezet. Er is ook een electriciteitsnet aangelegd en zo zitten we op de weg van de sociale ontwikkeling.

Dus op lokaal nivo is er de laatste 5 jaar duidelijke vooruitgang geboekt?

Jazeker, dankzij het nieuwe politieke bestel zijn we snel op de goede weg gevorderd! Stel je voor: Er liggen op ons territorium 42 olievelden waar 2000 vaten per dag worden geproduceerd. Daarvan hebben wij nooit mee geprofiteerd! Integendeel, het was voor ons een situatie van overleven onder precaire omstandigheden, we werden verwaarloosd en gemarginaliseerd op alle gebieden. Er is een zo radicale verandering opgetreden dat we er als inheemse bevolking nog geen adequaat antwoord op hebben. Maar we zijn bezig om ons aan de nieuwe situatie aan te passen. Zo hebben we ons in ongeveer 300 coöperatieven georganiseerd en iets van 40 kredieten binnengehaald. Het is een heel mooi veranderingsproces dat we nu binnen de Bolivariaanse Revolutie beleven!

Worden de indianen door die veranderingen geen gewone Venezolanen, 'criollos'?

Nee, we respecteren steeds onze eigen cultuur en identiteit. We gaan natuurlijk wel met de tijd mee, en met de technologische ontwikkelingen: Maar wij behouden wat ons steeds heeft laten overleven als onszelf: onze cultuur.

Hoe worden de etnische groepen die verder in de periferie leven door de Bolivariaanse Revolutie beïnvloed?

We mogen onze Lieve Heer danken dat de Revolutie tot in de donkerste uithoeken van de jungle is doorgedrongen! En wij voelen nu meer dan ooit de noodzaak om ons te organiseren.

U wilt zich kandidaat stellen voor de volgende parlementsverkiezingen (december 05).

Mijn mensen hebben de resultaten van mijn werk gezien en nu hebben ze me uitverkozen en gevraagd om me voor hen kandidaat te stellen en in het nationale parlement hun belangen te behartigen. Ik heb er alle vertrouwen in dat ik mijn mensen zal kunnen blijven helpen, niet alleen uit mijn gemeenschap maar ook op het nivo van Latijns-Amerika.

V: U en de inheemse groepen staan nog 100% achter Chávez?

Ja, voor 100%, want hij is onze broer die ons de kans heeft gegeven om protagonist van onze eigen geschiedenis te worden, te participeren in de wetgevende en uitvoerende macht.

Is er ook oppositie vanuit de inheemse bevolking tegen de nieuwe regering?

Bijna iedereen is voor Chávez, maar er zijn natuurlijk altijd nog groepen die besmet zijn door 'de oude politiek'. Ik zou zeggen dat 80% voor Chávez is, maar we moeten samen werken aan de verbetering van ons lot.

De Kariña vormen slechts een kleine groep binnen de inheemse bevolking, die ook slechts een minderheid is. Hoe verwerft u voldoende stemmen?

Binnen het proces van de revolutie en volgens artikel 125 van de grondwet, zijn de politieke rechten van de inheemse bevolking gegarandeerd. De Kariña stellen electoraal niet veel voor, slechts 8000 stemmen, maar er zijn ook veel niet-inheemsen die op ons stemmen zodat we op legitieme wijze verkozen kunnen worden. Er is ook een zekere wederkerigheid waardoor bepaalde groepen die het proces ondersteunen ook mij helpen, en wij helpen die groepen weer.

Door de ontwikkelingen in Venezuela en ook in andere landen in Latijns-Amerika, lijkt het dat de inheemse beweging op continentaal nivo steeds sterker wordt?

Wij van het Latijns-Amerikaans Inheemse Parlement spannen ons in om ook onze broeders elders te helpen, over grenzen, bergen en zeeën heen, want het is onze broederschap die onze eenheid smeedt en we proberen dan ook overal de vooruitgang te stimuleren. Wij Venezolanen zouden als mondiaal voorbeeld kunnen gelden, omdat wij op directe en open wijze alle inheemse zaken kunnen bespreken bij een permanent forum.

Chávez heeft een programma van `Missies´ opgezet om te strijden tegen sociale uitsluiting. Bereiken deze missies ook de inheemse bevolking?

Wij nemen direct deel aan alle missies. Gelukkig genoeg! Zo neemt ook mijn opa voor het eerst deel aan een alfabetiseringscampagne. Hij zit nu op het tweede nivo van Missie Robinson. Het zijn belangrijke missies die de eigenwaarde van de armen stimuleert en ook andere veranderingsprocessen.

En is het tweetalig onderwijs overal geaccepteerd (onderwijs in Spaans én in de lokale inheemse taal)?

Ja, er is een decreet van de president dat de inheemse talen erkent als gelijkwaardig aan andere talen, als bijv. Engels of Frans. Mijn taal - het Kariña - wordt naast het Spaans op de Bolivariaanse Scholen onderwezen, zodat er een evenwicht ontstaat tussen beide talen en tradities tijdens het leerproces.

Zijn er nu ook andere elementen van jullie cultuur die gestimuleerd worden, zoals bijvoorbeeld muziek en dans?

Ik heb hier een foto staan van mezelf in traditionele klederdracht [BD: Hij staat er als grote 'witte mesties' - zijn gezicht indiaans, zijn lichaam blank - in 'traje autoctono' halfnaakt op tussen twee andere - veel kleinere en donkerder - Kariña). Bij speciale gelegenheden, zoals de Dag van het Inheemse Verzet (BD: 12 oktober - i.t.t. de Dag van Columbus, of De Dag van het - Spaanse - Ras) kleden we ons zo, drinken en eten onze traditionele spijzen, en spelen onze sport - zoals boogschieten - en muziek, zoals de mare-mare. En ondanks dat we ook in een globalisatie-proces verwikkeld zijn, willen we niet onze 'oriëntatie' kwijtraken; wij willen ons culturele erfgoed behouden.

U vertegenwoordigt toch ook de interesses van andere etnische groepen!?

Jazeker, het Inheemse Parlement behartigt de belangen van alle inheemse groepen in Venezuela, en ook daarbuiten, van maar liefst 19 andere Latijns-Amerikaanse landen! Het doel van het Inheemse Parlement is om wetgeving te bevorderen die het lot van de inheemse bevolking verbetert.

Hoe wordt het Inheemse Parlement gefinancierd?

Van jaar tot jaar moet het Inheems Parlement maar zien hoe het overleeft: De kantoren en het personeel worden betaald van het budget dat het Nationale Parlement van Venezuela jaarlijks voor ons ter beschikking stelt. Maar we beschikken niet over de middelen om direct hulp te verlenen aan de gemeenschappen. Onze taak is het simpelweg om wetten te formuleren die de inheemse bevolking ten goede komen.


Bij wijze van conclusie kan ik een eerder artikel citeren: "Ondanks alle hoopgevende ontwikkelingen betreffende de inheemse beweging van Venezuela is er toch enige scepsis geboden: het nieuwe inheemse leiderschap moet nog bewijzen dat ze de beproevingen van het Venezolaanse politieke leven kunnen doorstaan."

 

Fundación Interchange
Th. Werenbertszstraat 11
6574 AM Ubbergen
The Netherlands
Tel.: 0031 - 24 36 03 550
mailto:bartolome@fundint.nl

© 2014 Fundación Interchange